حریم تهران؛ مرز میان توسعه و تعادل

تهران کلانشهری است که توسعه آن اگرچه نشانه پویایی است اما در صورت بی‌ضابطه بودن، می‌تواند به تهدیدی برای خود و شهرهای پیرامونش تبدیل شود. مفهوم «حریم» در دهه‌های گذشته به‌عنوان سپری حفاظتی میان شهر و طبیعت تعریف شده بود اما امروز این سپر زیر فشار ساخت‌وسازهای بی‌رویه و بی‌نظمی مدیریتی، در حال فروپاشی است. 

در سال‌های اخیر یکی از جدی‌ترین چالش‌های تهران، گسترش ساخت‌وسازهای غیرمجاز در حریم شهر است. گزارش‌های نگران‌کننده‌ای از این وضعیت به‌گوش می‌رسد که نه‌تنها بر کیفیت زندگی شهروندان تأثیر منفی گذاشته بلکه موجب بروز بحران‌های زیست‌محیطی و اجتماعی شده است.

با توجه به حساسیت ویژه‌ شورای شهر و شهرداری تهران، موضوع در دستور کار قرار گرفته اما واقعیت آن است که نبود مدیریت واحد و تعدد تصمیم‌گیران در محدوده‌ حریم، یکی از موانع اصلی ساماندهی این حوزه است. اختلاف دیدگاه‌ها میان شهرداری، استانداری و برخی دستگاه‌های دولتی باعث شده تصمیم‌ها پراکنده و گاه متناقض باشند. در حالی که تنها با مدیریت یکپارچه و هماهنگ می‌توان از تکرار تجربه‌های تلخ مناطق حاشیه‌ای مانند «مرتضی‌گرد» جلوگیری کرد.
 
طبق آمار رسمی، در سال ۱۴۰۴ تاکنون ۱۰۷۱مورد ساخت‌وساز غیرمجاز در حریم تهران شناسایی شده است. از این میان ۵۰۶مورد رفع اثر شده و ۵۶۵مورد دیگر به‌دلیل موانع اداری و ابلاغ‌های اخیر استانداری، هنوز تعیین‌تکلیف نشده‌اند. این ارقام به‌روشنی نشان‌دهنده ضعف هماهنگی میان نهادهای مسئول است. 

توسعه و تکمیل کمربند سبز تهران یکی از اصلی‌ترین ابزارهای حفاظت از حریم است. این کمربند نه‌تنها حد فیزیکی میان شهر و طبیعت را مشخص می‌کند بلکه به‌عنوان ریه پایتخت، در کاهش آلودگی هوا، حفظ منابع طبیعی و ایجاد توازن اکولوژیک نقش حیاتی دارد.صیانت از کمربند سبز، نیازمند همکاری میان دستگاه‌های اجرایی و پرهیز از تصمیمات مقطعی است. 

رشد ساخت‌وسازهای غیرقانونی، نتیجه‌ ضعف در نظارت و اجراست. حفاظت از حریم بدون اقتدار در اجرای قانون ممکن نیست. باید با استفاده از فناوری‌های نوین پایش، تغییرات در حریم به‌صورت برخط رصد و با متخلفان برخورد قانونی شود. اجرای قاطع قانون، نه نشانه‌ سختگیری بلکه تضمین‌کننده عدالت شهری است.
 
صیانت از حریم به‌معنای محدود کردن توسعه شهرهای اطراف نیست. این مأموریت دعوتی است به تعامل متوازن میان تهران و مناطق پیرامونی، تا هر منطقه متناسب با ظرفیت خود رشد کند بی‌آنکه توسعه یکی، دیگری را قربانی کند. سخن پایانی اینکه حریم تهران مرز میان بی‌نظمی و نظم، میان شتاب توسعه و تعادل پایدار است. اگر امروز برای حفظ آن اقدامی قاطع و هماهنگ صورت نگیرد، فردا باید هزینه‌های سنگینی برای جبران آن بپردازیم.

ساخت‌وسازهای غیرمجاز چهره شهر را مخدوش کرده و آرامش شهروندان را تهدید می‌کند. حریم، حلقه نجات تهران است و صیانت از آن وظیفه‌ای ملی؛ از مدیران و قانونگذاران گرفته تا مردم و رسانه‌ها. آینده‌ تهران در گرو تصمیمات امروز ماست.