هرمزگان؛ جایی که دانشگاه و دریا به هم می‌رسند

در هفته جاری، حضور استادان و پژوهشگران بومی در برنامه‎ها، گزارش‌ها و گفت‌و‌گو‌های تخصصی، امکان ارائه تحلیلی عمیق و کاربردی از مسائل این استان راهبردی را فراهم کرده است. در همین راستا، روزنامه جام‌جم با دو نفر از این صاحب‌نظران دانشگاهی گفت‌و‌گو کرده است تا مزیت‌های منحصر‌به‌فرد هرمزگان و مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی توسعه آن را از نگاهی کارشناسانه و عینی بررسی کند. این گزارش دیدگاه کسانی را منعکس می‌کند که توسعه استان را نه صرفا یک موضوع پژوهشی، بلکه دغدغه‌ای میهنی می‌دانند.

***
مصطفی ظهیری‌نیا، رئیس دانشگاه هرمزگان در همین رابطه درباره تعامل دانشگاه با اقتصاد و تجارت به جام‌جم گفت: دانشگاه هرمزگان، به عنوان تنها دانشگاه جامع و دولتی استان، محور اصلی توسعه منطقه‌ای است و از سال ۱۴۰۰، شعار «قطب علمی اقتصاد دریاپایه» را به طور جدی در رأس برنامه‌های خود قرار داده است. ظهیری‌نیا با بیان این‌که در بخش پژوهش و آموزش، رشته‌های متناسب با ظرفیت‌های استان طراحی و در مقاطع کارشناسی تا دکتری دانشجو پذیرفته می‌شود، ادامه داد: این اقدام به‌منظور پرورش و توسعه نیروی انسانی متخصص و بومی منطقه انجام شده است. دانشگاه همچنین در ارتقای زیرساخت‌های کلان استان مشارکت فعال دارد و از طریق همکاری مستمر با شرکت‌ها و صنایع پیشرو در حوزه‌های معدنی، فلزی، انرژی (نفت و گاز) و بندری، ارتباط مؤثر و سازنده‌ای با جامعه صنعتی برقرار کرده که این امر، پیوند استوار دانشگاه با صنعت و نیاز‌های جامعه محلی را تقویت کرده است.

رئیس دانشگاه هرمزگان برگزاری کنفرانس بین‌المللی اقتصاد دریا را از جمله افتخارات این دانشگاه دانست و عنوان کرد: ما نخستین دانشگاه در سطح کشور هستیم که اقدام به برگزاری کنفرانس بین‌المللی اقتصاد دریاپایه کرده‌ایم. سومین دوره این رویداد مهم علمی و تخصصی امسال در ۲۷ و ۲۸ بهمن‌ماه با حضور اندیشمندان و صاحب‌نظران داخلی و خارجی برگزار خواهد شد. محور‌های اصلی این کنفرانس شامل حوزه‌های متنوعی، چون گردشگری دریایی، حقوق و مقررات بین‌المللی دریا و نیز مدیریت و توسعه پایدار حمل‌ونقل دریایی است.

وی با تاکید بر پیشگامی دانشگاه در اجرای «بورس صنعتی» اضافه کرد: این طرح پشتیبانی از دانشجویان، ابتدا با پذیرش ۶۰ نفر آغاز به کار کرد و امروزه ظرفیت آن به طور سالانه به حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ نفر گسترش یافته است. دانشجویان بورسیه ضمن برخورداری از کمک‌هزینه تحصیلی، با محیط کاری تخصصی و مهارت‌های عملی مورد نیاز صنعت آشنا می‌شوند و پس از فراغت از تحصیل، در صورت وجود موقعیت‌های شغلی مرتبط، امکان جذب و اشتغال پایدار برای آنان فراهم می‌گردد که این امر به تأمین آینده شغلی و امنیت آنان کمک شایانی می‌کند.

نمایشگاهی برای عرضه ظرفیت‌های دریایی

وی با اشاره به مشارکت دانشگاه در رویداد ملی ایران جان ادامه داد: دانشگاه هرمزگان مسئولیت مدیریت یکی از شش کارگروه تخصصی رویداد «هرمزگان ایران؛ ایران جان» را بر عهده دارد. این کارگروه به‌طور ویژه بر حوزه‌های محیط‌زیست و گردشگری ساحلی ــ دریایی متمرکز است. دانشگاه با توجه به دارا بودن رشته‌های آموزشی مرتبط، اجرای پژوهش‌های مستمر در این زمینه و نیز حضور دانشجویان علاقه‌مند و فعال، با بهره‌گیری از این ظرفیت‌های علمی و نیروی انسانی، مسئولیت برگزاری و مدیریت نمایشگاه تخصصی این بخش را نیز عهده‌دار شده است.
رئیس دانشگاه هرمزگان این همکاری را فرصتی ارزشمند برای معرفی توانمندی‌ها دانست و عنوان کرد: این نمایشگاه تخصصی با مشارکت و همکاری گسترده‌ای میان ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ورزش و جوانان استان، سازمان‌های مردم‌نهاد فعال و نیز شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور محلی همچون «جامش» و «مشق آفرینش» سازماندهی و برگزار می‌شود. این رویداد بستری ارزشمند فراهم می‌کند تا صاحبان ایده، محصولات و خدمات در حوزه‌های مرتبط، بتوانند توانمندی‌ها و دستاورد‌های خود را به مخاطبانی در سطح استان، منطقه، کشور و حتی جامعه بین‌المللی معرفی و عرضه کنند.

ساماندهی جمعیت ساحلی با آمایش سرزمین

وی در پاسخ به سؤالی درباره راهکار‌های تضمین عدالت آموزشی با توجه به پراکندگی جمعیت استان گفت: استان هرمزگان با برخورداری از حدود ۹۰۰کیلومتر مرز ساحلی و استقرار جمعیتی نزدیک به دومیلیون نفر در مجاورت این سواحل، با چالش مهم «جمعیت‌پذیری پایدار» کرانه‌های خود روبه‌روست. این مسأله پیچیده درحال‌حاضر توسط گروه‌های کارشناسی و تخصصی در حال مطالعه و واکاوی است تا میزان و الگوی بهینه اسکان جمعیت، با درنظرگرفتن کامل شاخص‌های حفاظت محیط‌زیستی و نیز معیار‌های رفاه و توسعه انسانی، به دقت تعیین و تبیین شود.

ظهیری‌نیا با بیان این‌که هدف، توسعه شهر‌های ساحلی بدون آسیب به محیط‌زیست و منابع طبیعی است، اضافه کرد: مطالعات اولیه در این زمینه آغاز شده و پیشنهاد احداث شهر‌های ساحلی جدید هم‌اکنون در حال گذراندن مراحل مقدماتی و کارشناسی خود است. امیدواریم با پیگیری‌های مستمر، در ماه‌ها و سال‌های آینده این طرح کلان در سطح ملی به تصویب نهایی برسد و به مرحله اجرا درآید. در این مسیر، همواره بر این اصل مهم تأکید داریم که فرآیند جمعیت‌پذیری می‌بایست کاملا متناسب و همسو با ظرفیت‌های اکولوژیکی، زیرساختی و اجتماعی ــ اقتصادی منطقه صورت پذیرد تا توسعه‌ای متوازن و پایدار محقق شود.

وی در پایان با تشریح اولویت‌های اصلی مطالبات جامعه دانشگاهی استان عنوان کرد: اولویت نخست ما، تقویت و تعمیق ارتباط با جامعه پیرامون، اعم از بخش‌های صنعتی و جامعه انسانی است تا از این طریق در شناسایی و حل مسائل موجود مشارکت کرده و از بار چالش‌های منطقه بکاهیم. اولویت دوم، کمک به شکوفایی و بهره‌برداری از مزیت‌های منحصر‌به‌فرد استان است که در حوزه‌هایی همچون گردشگری، صنایع نفت و گاز، معادن و همچنین ظرفیت‌های غنی فرهنگی و اجتماعی تجلی پیدا کرده است. پررنگ کردن این نقش‌آفرینی، جایگاه دانشگاه را به‌عنوان یک قطب علمی برجسته تقویت خواهد کرد. اولویت سوم نیز توسعه و تقویت همکاری‌های علمی با جامعه دانشگاهی داخل و خارج از کشور است. بر این اساس، در مواجهه با مسائل پیچیده، از ظرفیت‌ها و تخصص دانشگاه‌های سایر استان‌ها، کشور‌های مختلف و نهاد‌های بین‌المللی بهره خواهیم برد تا با استفاده از خرد جمعی، راه‌حل‌های مؤثرتری ارائه دهیم.

اولویت سرمایه‌گذاری در هرمزگان

عباس مرادی، عضو هیأت علمی و دانشیار دانشگاه و مشاور عالی استاندار هرمزگان، درباره با اولویت‌ترین و سودآورترین فرصت سرمایه‌گذاری در اقتصاد دریامحور هرمزگان گفت: در حوزه اقتصاد دریامحور، بیش از ۱۴ زیربخش و فرصت شغلی مجزا شناسایی شده است. بخشی از این فعالیت‌ها ریشه در سنت و اقتصاد مرسوم منطقه دارند، در حالی که بخش دیگر، مشاغل نوظهور و مبتنی بر فناوری‌های نوین هستند. این دسته اخیر علاوه بر سازگاری بالا با محیط‌زیست، قادر به ایجاد ارزش اقتصادی و ارزش‌افزوده بیشتری نیز هستند و آینده توسعه پایدار استان را رقم می‌زنند. 

مرادی با بیان این‌که فعالیت‌هایی مانند کشت جلبک در مقایسه با آبزی‌پروری سنتی مانند پرورش میگو، سودآوری بیشتر و آثار زیست‌محیطی مثبتی دارند، ادامه داد: براساس مطالعات انجام‌شده، هر هکتار از مزارع پرورش جلبک دریایی قادر است حدود ۱۲۶ هزار لیتر سوخت زیستی یا بایودیزل تولید کند. این سوخت پاک، کاملا عاری از آلاینده‌های مضر ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی است. به نظر می‌رسد تحول جهانی به سمت «اقتصاد آبی» که از سال ۲۰۱۲ میلادی آغاز شده، اکنون در استان استراتژیک هرمزگان نیز در حال نهادینه‌شدن و گسترش است. 

کمبود آمار مانع توسعه اقتصاد دریا

عضو هیأت علمی و دانشیار دانشگاه هرمزگان بزرگ‌ترین مانع توسعه صنایع تبدیلی و ایجاد ارزش‌افزوده برای محصولات دریایی را نبود آمار و مطالعه دقیق روی سهم اقتصادی بخش‌های مختلف دانست و عنوان کرد: در یک پروژه مشترک با سازمان برنامه و بودجه کشور، در حال محاسبه و تحلیل دقیق ارزش‌افزوده بخش‌های مختلف اقتصاد دریا هستیم. هدف این مطالعات، شناسایی فعالیت‌هایی است که بیشترین ارزش اقتصادی را خلق می‌کنند تا به‌عنوان اولویت‌های هدف‌گذاری‌شده در برنامه‌ریزی‌های توسعه آینده استان و کشور قرار گیرند. این موضوع، یک چالش مهم و کلان ملی محسوب می‌شود که در سند برنامه هفتم توسعه نیز جایگاه ویژه‌ای به آن اختصاص یافته و مورد تأکید جدی است. 

وی با تاکید بر وقوع یک «تغییر پارادایم تمدنی» از توسعه مبتنی بر خشکی به سوی توسعه دریامحور در کشور اضافه کرد: پیامد‌های تغییرات اقلیمی و تشدید بحران کم‌آبی در فلات مرکزی ایران، موجب جلب‌توجه و تمرکز بیشتر به ظرفیت‌های مناطق ساحلی شده است. این امر مهاجرت به سواحل را در دو دهه اخیر به‌طور محسوسی افزایش داده است. استان هرمزگان با در اختیار داشتن حدود ۴۵‌درصد از کل خط ساحلی هفت استان شمالی و جنوبی کشور، اکنون به کانون اصلی و گرانیگاه این تحول راهبردی و تغییر رویکرد توسعه‌ای تبدیل شده است. 

اقتصاد آبی؛ ناجی اکوسیستم‌های حساس

مرادی در پاسخ به نگرانی درباره تخریب اکوسیستم‌های حساسی مانند جنگل‌های حرا و آب‌سنگ‌های مرجانی ناشی از توسعه فعالیت‌های دریایی تأکید کرد: این نگرانی کاملا موجه و بجاست. اقتصاد سنتی مبتنی بر دریا، با معضلات بزرگی مانند نابودی زیستگاه‌های طبیعی، انواع آلودگی‌های دریایی و پدیده گرمایش آب دریا‌ها روبه‌رو بوده که تهدیدی جدی برای محیط‌زیست محسوب می‌شود. در واکنش به این چالش‌ها، پارادایم اقتصاد آبی با شعار محوری حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی متولد شد. استان هرمزگان، در کنار جاذبه‌های فراوان برای سرمایه‌گذاری، از لحاظ بوم‌شناختی بسیار شکننده و حساس است و تالاب‌های بین‌المللی آن دارای ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی غیرقابل جایگزینی هستند.